Coris lex

Polisa na życie pracownika a odprawa pośmiertna

2015-06-17| Sergiusz Felbur, prawnik, specjalista ds. produktów prawnych, Rzeczpospolita, Pogotowie Ubezpieczeniowe

- Niedawno zmarł mój pracownik w trakcie wykonywania swoich obowiązków służbowych. Ubezpieczyłem wcześniej swoją załogę na tę okoliczność w ramach polis na życie. Czy muszę wypłacić rodzinie zmarłego odprawę pośmiertną, zgodnie z kodeksem pracy? Jeśli tak, to w jakiej wysokości? – pyta czytelnik.

Zgodnie z art. 93 kodeksu pracy w przypadku śmierci pracownika członkom jego rodziny przysługuje od byłego pracodawcy zmarłego odprawa pośmiertna. Jest to uprawnienie najbliższych do otrzymania świadczenia w związku z utratą często ich jedynego żywiciela. Przepisy w żaden sposób nie ograniczają odpowiedzialności pracodawcy w związku z okolicznościami śmierci pracownika. Oznacza to, że odprawa pośmiertna stanie się wymagalna w momencie śmieci, również w razie przyczynienia się do niej czy nawet samobójstwa. Jedynym warunkiem uzyskania odprawy pośmiertnej jest śmierć pracownika w trakcie trwania stosunku pracy lub po jego ustaniu w okresie pobierania zasiłku z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą.

Zatrudnienie pracownika na dwóch etatach lub więcej uprawnia do otrzymania świadczenia od każdego z pracodawców. Ponadto charakter przepisów pozwala na korzystniejsze uregulowanie warunków nabycia odprawy w układach zbiorowych pracy lub postanowieniach umowy o pracę. Co do zasady jej wysokość zależy bezpośrednio od czasu zatrudnienia oraz wysokości miesięcznego wynagrodzenia i wynosi:

- jednomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat;

- trzymiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat;

- sześciomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat.

W świetle art. 36 § 11 w zw. z art. 93 § 3 k.p. do okresu pracy zaliczyć należy czas spędzony u poprzedniego pracodawcy, gdy zachodzi przypadek następstwa prawnego pracodawcy (SN w wyroku z 21 września 1995 r., I PRN 60/95), np. wskutek przejęcia zakładu w trybie art. 2311 k.p. Z uwagi na cel i sposób obliczania wysokości odprawy pośmiertnej w razie przerwy w zatrudnieniu u tego samego pracodawcy wysokość świadczenia powinna być uzależniona od sumy okresów zatrudnienia. Uprawnionym beneficjentem odprawy pośmiertnej będzie przede wszystkim małżonek zmarłego (art. 93 § 4 pkt 1 k.p.), w pewnych przypadkach mogą nimi być również inni członkowie rodziny, o ile spełniają warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej po pracowniku z ubezpieczenia społecznego (art. 93 § 4 pkt 2 k.p.).

W doktrynie podkreśla się rolę pracodawcy w ustaleniu najbliższych zmarłego, do których rąk należy spełnić świadczenie. Zdaniem części jej przedstawicieli poza przypadkami z małżonkiem i małoletnimi dziećmi wypłatę należałoby wstrzymać do wydania przez organ rentowy stosownej decyzji w przedmiocie renty rodzinnej w celu uniknięcia ryzyka bezpodstawnego wzbogacenia osoby nieuprawnionej.

Pamiętać należy, iż roszczenie rodziny zmarłego nie wchodzi w skład spadku, a ponieważ jest związane ze stosunkiem pracy, podlega rozpoznaniu przez sąd pracy (uchwała SN z 15 grudnia 1975 r., VI PZP 46/75). Odprawa wypłacana przez pracodawcę nie jest zatem odszkodowaniem w rozumieniu prawa cywilnego (uchwała SN z 27 marca 1981 r., III CZP 6/81), w rezultacie brak charakteru kompensacyjnego nie pozwala uznać jej za zaliczkę na poczet świadczenia z obowiązkowego ubezpieczenia pojazdów mechanicznych pozostającej w związku z wypadkiem komunikacyjnym (wyrok SN z 3 czerwca 1980 r., II CR 148/80). Na gruncie art. 291 § 1 k.p. roszczenie do pracodawcy zmarłego przedawnia się z upływem trzech lat od dnia jego wymagalności.